oddolaga

ಕಳಚಿದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೊಂಡಿ

2009-10-30T11:46:00.000-07:00

ಯಕ್ಷಗಾನದ `ಮಹಾಬಲ'ರಾದ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಕೆರೆಮನೆ ನಡು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಂಗತರಾದರು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮತ್ತೊಂದು ಕೊಂಡಿ ಕಳಚಿದ ಅನುಭವ.
ಆಕರ್ಷಕ ರೂಪಿನ ಸಣ್ಣ ಆಳ್ತನದ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ನಮ್ಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವಾದಾಗ ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆಗ ನಾನಿನ್ನು ಚಿಕ್ಕವ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದವರು ದಿನಪತ್ರಿಕೆ ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತರೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟ ಸಮಯದವರೆಗೂ ಪತ್ರಿಕೆ ಓದುತ್ತ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಳ್ಳಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಒಂದು ರಾಜ್ಯ ಮಟ್ಟದ ಪತ್ರಿಕೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನೂ ಬಿಡದೆ ಓದುತ್ತಿದ್ದರು. ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯ, ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಯಾಕೆ ಓದುತ್ತಾರೆ ಎಂದು. ನಂತರ ಗೊತ್ತಾಯಿತು, ಅಂದು ಅವರು ಮಾಡುವ ಪಾತ್ರದ ಅರ್ಥ ಹೇಳುವಾಗ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ವಿಚಾರ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.
ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣವೇ ಹಾಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ಜನರೆದುರಿಗೆ ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರದ್ದು ರಾಜಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದರೆ ಅವರನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೆಲ್ಲಾ ನೀಡುವ ಸ್ವಭಾವದವರು. ಕಲಾವಿದ ಯಾರೇ ಆಗಲಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದರೆ ಸಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಣ್ಣದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅವರು ಇದ್ದರೆ ಅಲ್ಲೊಂದು ಶಿಸ್ತು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರೆದುರು ನಿಂತು ಮಾತನಾಡುವ ಧೈರ್ಯ ಬಹುತೇಕ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಇಂತಹ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಹೀಗೆ ಎನ್ನುವ ಸಿದ್ಧಾಂತ ನೀಡಿದ ಕಲಾವಿದ. ಇವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಕೃಷ್ಣಸಂಧಾನದ ಕೌರವ. ರೇಣುಕಾಮಹಾತ್ಮೆಯ ಜಮದಗ್ನಿ, ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮೇನಕೆಯ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ, ಸುಧನ್ವಾರ್ಜುನದ ಅರ್ಜುನ, ಗದಾಯುದ್ಧದ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ಚಂದ್ರಹಾಸ ಚರಿತ್ರೆಯ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿ, ಸುಭದ್ರಾ ಕಲ್ಯಾಣದ ಬಲರಾಮ, ದಕ್ಷಯಜ್ಞದ ಈಶ್ವರ, ಭೀಷ್ಮ ಇನ್ನು ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅವರಿಗಾಗಿಯೇ ಸೃಷ್ಠಿಸಿದ ಪಾತ್ರಗಳಿರಬೇಕು ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಆ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದರು.
ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತ ಬಲ್ಲ ಇವರು ಸ್ವತಃ ಭಾಗವತಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಕೆಡದಂತೆ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೇಯೆ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ಎತ್ತುಗಡೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ಇವರ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಠಾವ್‌ ಆಗಲು ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಪಳಗಿದ ಇವರು ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ ಅಪರೂಪದ ಕಲಾವಿದ. ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬ್ಯಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಕಾರಂತರೊಂದಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಶ್ರಮಿಸಿದ್ದರು.
ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅವರು ಹಲವಾರು ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್‌, ಕುಂಬ್ಳೆ ಸುಂದರ್‌ ರಾವ್‌, ಗೋವಿಂದ ಭಟ್‌, ಮಲ್ಪೆ ರಾಮದಾಸ್‌ ಸಾಮಗ ಮತ್ತಿತರ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಸಮನಾಗಿ ಆಟ ಮತ್ತು ಕೂಟ (ತಾಳಮದ್ದಲೆ) ದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಸೈ ಎನಿಸಿ ಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಬಡಗುತಿಟ್ಟಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದರಾದ ಕೆರೆಮನೆ ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ, ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ, ಕೆರೆಮನೆ ಗಜಾನನ ಹೆಗಡೆ, ಪಿ.ವಿ. ಹಾಸ್ಯಗಾರ ಕರ್ಕಿ, ಗೋಡೆ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ಕಲಾವಿದರೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.
ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಿಮೀತ ಗೊಳಿಸದೆ ಹಲವಾರು ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದರು. ಇಂದಿನ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರಾದ ಬಳ್ಕೂರು ಕೃಷ್ಣಯಾಜಿ, ಕಣ್ಣಿ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟ, ಹಡಿನಬಾಳು ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಶಿಷ್ಯರು.
ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನುರೂಪದ ಕಲಾವಿದರಾದ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅವರು ಕಳೆದ ಏಳುವರ್ಷಗಳಿಂದ ರಂಗದಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸರಿದಿದ್ದರು. ತಮ್ಮ ಒಬ್ಬ ಮಗನ ಅಕಾಲ ಮರಣದಿಂದ ನೊಂದಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಎರಡು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಭೀಷ್ಮಪರ್ವ, ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗದ ವಿಡೀಯೋ ಅವತರಿಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದ ನಮ್ಮನ್ನು ಅಗಲಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಇದು ನುಡಿನಮನ.

ನಾಗರಾಜ ಮತ್ತಿಗಾರ

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಣ್ಮಣಿ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ

2009-09-11T12:13:00.000-07:00

ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಪ್ರಸಂಗ: ಧರ್ಮರಾಯ ದುಗುಡದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದ ಅಭಿಮನ್ಯು ಮಿಂಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲೇ ಮಿಂಚಿನ ಸಂಚಲನ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತಾರೂ ಅಲ್ಲ. ಹೊಸಾಕುಳಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ. ಅಂದರೆ ಯಕ್ಷಪ್ರೇಮಿಗಳ ಅಭಿಮಾನದ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಸ್‌ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಕಲಾವಿದ. `ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಶೈಲಿ' ಎಂಬುದನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದ ಕೀರ್ತಿ ಇವರದ್ದು.

ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನ ಹೊಸಾಕುಳಿ ಗ್ರಾಮದ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಹುಟ್ಟೂರು. 1935ರಲ್ಲಿ ಜನನ. ಗಣಪಿ ಮಗನಾಗಿ ಜನಿಸಿದ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಅವರಿಗೆ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅತೀವ ಆಸಕ್ತಿ. ಇವರು ಎರಡನೇ ತರಗತಿಯನ್ನೂ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಇವರಲ್ಲಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ತೀವ್ರ ಸೆಳೆತ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಬದಲು ಗೇರು ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲೆ ಕುಣಿಯ ತೊಡಗಿದರು.

ಕೊಂಡದಕುಳಿ ರಾಮ ಹೆಗಡೆ, ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ, ಮೂಡ್ಕಣಿ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ, ಕರ್ಕಿ ಪರಮಯ್ಯ ಹಾಸ್ಯಗಾರ ಇವರ ಮೇಲೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿಯುವ ಮನಸ್ಸಾಯಿತು. ಆದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮನೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಶಾಲೆ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ ಇವರು ಸೊಪ್ಪು ತರುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿಯಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಂತೆಕುಳಿ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಇವರ ಮೊದಲ ಗುರುಗಳು. ನಂತರ ನೋಡಿ ಕಲಿತಿದ್ದೆ ಹೆಚ್ಚು. ನಾಟ್ಯದ ಲಯದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತ ಇದ್ದ ಇವರಿಗೆ ಯಾವ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದರೂ ಜನಮೆಚ್ಚುವಂತಾಯಿತು.

ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಕೌರವನ ಪಾತ್ರ ಇವರ ಮೇಲೆ ಬಹಳ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಇವರ ಪ್ರಥಮ ಕೌರವನ ವೇಷ ನೋಡಿದ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಕೂಡ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದ್ದು ಚಿಟ್ಟಾಣಿಗೆ ಶ್ರೀರಕ್ಷೆ ಆಯಿತು. ಬಯಲಾಟದ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ವೇಷವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಮೂಡ್ಕಣಿ ಮೇಳ ಇವರ ಮೊದಲ ವೃತ್ತಿ ಮೇಳ. ನಂತರ ಬಾಳೆಗದ್ದೆ ಮೇಳ, ಮೂರುರು ಮೇಳ, ಗುಂಡಬಾಳ, ಇಡಗುಂಜಿ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಯುಕ್ತ ಮಂಡಳಿ, ಕೊಳಗೀಬೀಸ್‌, ಅಮೃತೇಶ್ವರಿ, ಪಂಚಲಿಂಗ, ಶಿರಸಿ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ, ಪೆರ್ಡೂರು, ಬಚ್ಚಗಾರು ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು. ಸದ್ಯ ವೀರಾಂಜನೇಯ ಮೇಳ ಬಂಗಾರಮುಕ್ಕಿ ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರು. ಅತಿಥಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ಮೇಳಗಳಲ್ಲೂ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾ ಮೇಲೆ ಬಂದವರು ಚಿಟ್ಟಾಣಿ. ಹೆಣ್ಣು ವೇಷ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವವೂ ಇವರಿಗಿದೆ. ಇವರ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಜನಜನಿತ. ಕವಿರತ್ನ ಕಾಳಿದಾಸದ ಇವರ ಕಲಾಧರನ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಹೆಸರುವಾಸಿ ಆಗಿತ್ತು. `ಕಲಾಧರ ಹೆಗಡೆ' ಎನ್ನುವ ಅಡ್ಡ ಹೆಸರು ಇವರಿಗೆ ಬಂತು. 1967ನೇ ಇಸವಿಯಲ್ಲಿ ಕಡತೋಕಾ ಕೃಷ್ಣ ಭಾಗವತರು ಮೊದಲು `ಚಿತ್ರಾಕ್ಷಿ ಕಲ್ಯಾಣ' ಪ್ರಸಂಗ ಆಡಿಸಿದರು. ಅದರ `ರುದ್ರಕೋಪ'ನ ಪಾತ್ರ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಅವರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಿತು.

ಶೃಂಗಾರ, ಖಳ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಹೊಸ ಭಾಷ್ಯ ಬರೆದರು. ಘಟೋದ್ಗಜ, ಕೀಚಕ, ಮಾಗಧ, ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿ, ಕೌರವ, ಉಗ್ರಸೇನ, ಭಸ್ಮಾಸುರ, ಕಲಾಧರ, ಕೃಷ್ಣ, ಸುಧನ್ವ, ಬಬ್ರುವಾಹನ, ಅಭಿಮನ್ಯು, ಸಾಲ್ವ, ಪಾಪಣ್ಣ ಮುಂತಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಛಾಪನ್ನು ಒತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಅವರ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಪ್ರೀತಿಗೆ ಪಾತ್ರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

`ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತ ಮಹಾತ್ಮೆ' ಎನ್ನುವ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಇವರು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸೈತಾನನ ಪಾತ್ರ ನೋಡಿದ ಪಾದ್ರಿಗಳು `ನಿಜವಾದ ಸೈತಾನ ಹೀಗೆ ಇದ್ದಿದ್ದನೋ! ಎಂದು ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದೆ' ಎನ್ನುವ ಮೆಚ್ಚುಗೆ ಮಾತು ಆಡಿದ್ದನ್ನು ಇವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಅವರಿಗೆ ಇವರೇ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು ಎಂಬುದಿಲ್ಲ. ಎದುರಿಗಿರುವ ಹೊಸ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಕೊಡಬೇಕೆಂಬ ಮನೋಭಾವವಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಕಲಾವಿದರು ಒಂದೇ. ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಎಂದರೆ ಅನ್ನದಾತರು ಎನ್ನುವ ಮನೋಭಾವ ಇವರದ್ದು.

`ನಾನು ಯಾರನ್ನೂ ಮೆಚ್ಚಿಸಲು ಕುಣಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ನನ್ನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಯೋಗ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹೊಸತು ಕೊಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಇರುವುದು, ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ನನಗೆ ಮುಖ್ಯ ಅಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕುಣಿಯಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಹಂಬಲ' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ. ಸಾವಿರಾರು ಸಂಘ-ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇವರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿವೆ. ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಬೆಳ್ಳಿ ಕಿರೀಟ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ರಂಗರಾಜ, ರಸರಾಜ, ನಾಟ್ಯಸಾರ್ವಭೌಮ, ಯಕ್ಷರತ್ನ ಬಿರುದುಗಳು ಬಂದಿವೆ. ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ, ಜಾನಪದ ಶ್ರೀ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಲಭಿಸಿವೆ. ಇವರ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಮಹಾಪ್ರಬಂಧಗಳು ರಚನೆಯಾಗಿವೆ.

ಅಂದಹಾಗೆ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಅವರಿಗೆ ಈಗ 74ರ ಪ್ರಾಯ. ವೇಷ ಕಟ್ಟಿ ರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಇನ್ನೂ 24ರ ಯುವಕ. ಪತ್ನಿ ಸುಶೀಲಾ ಇವರ ಸ್ಫೂರ್ತಿ. ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಮತ್ತು ನರಸಿಂಹ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಯಕ್ಷರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ನಾರಾಯಣ ಅವರದು ಕೃಷಿ.

ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಕ್ಕೆ ಕಾಲಿರಿಸಿ 60 ವರ್ಷ. ಇದರ ಪ್ರಯುಕ್ತ ನಮ್ಮೂರ ಹೋಟೆಲ್‌ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ ದಂಪತಿಗೆ ಅಭಿನಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಬಂಗಾರಮಕ್ಕಿ ಮೇಳದ ಕೂಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ ಮತ್ತು ಚಕ್ರಚಂಡಿಕೆ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪ್ರದರ್ಶನ.

ಸ್ಥಳ: ರವೀಂದ್ರಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ, ಸೆ. 13ರಂದು, ಸಮಯ: ಮಧ್ಯಾಹ್ನ 3-30ರಿಂದ

ಪುರೋಹಿತನಾಗಬೇಕಿತ್ತು,ಕಲಾವಿದನಾದೆ

2009-08-04T02:29:00.000-07:00

ಹೆಸರು: ಭಾಸ್ಕರ ಜೋಶಿ
ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರದಾರಿ
ತಂದೆ: ನಾರಾಯಣ ಜೋಶಿ, ತಾಯಿ: ಗಂಗಾ ಜೋಶಿ
ಪತ್ನಿ: ಮಾಲಿನಿ ಜೋಶಿ
ಮಕ್ಕಳು: ಸ್ಪೂರ್ತಿ, ರಘುರಾಂ
ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 30-04-1956

ನನ್ನದು ಬಡ ಕುಟುಂಬ. ಪೌರೋಹಿತ್ಯದಿಂದ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅಪ್ಪ, ಅಮ್ಮ. ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಸಿದ್ದಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಶಿರಳಗಿ ನನ್ನ ಊರು. ಕನಸು ಕಾಣುವಷ್ಟು ಅವಕಾಶಗಳು ನನಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಬಣ್ಣದ ಹುಚ್ಚು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ಇತ್ತು. ಅದನ್ನು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ತೊಡಗದಿದ್ದರೆ ಅಪ್ಪನ ಹಾದಿಯಲ್ಲೇ ನಾನು ನಡೆಯಬೇಕಿತ್ತು.
ಹೈಸ್ಕೂಲ್‌ ಮುಗಿದ ನಂತರವೂ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಡತನ ಕಾಲೇಜಿಗೆ ಹೋಗಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮೊದಲ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ನಾಟಕದ ಮೂಲಕ. ಹುಲಿಮನೆ ಸೀತಾರಾಂ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅವರ ನಿರ್ದೇಶನದ `ಪನ್ನಾದಾಸಿ' ನಾಟಕ ಅದು. ಆಗ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪುರುಷರೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ನನ್ನ ಕಲಾಯಾತ್ರೆ ಸ್ತ್ರೀ ವೇಷದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
ಅದೇ ವರ್ಷ ಸಿದ್ದಾಪುರ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ್ತೋಟ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತರು ಯಕ್ಷಗಾನ ತರಬೇತಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಸೇರಿಕೊಂಡೆ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಾಟಕ ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ನಮ್ಮೂರಿನವರೇ ಆದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಕೊಳಗಿ ಅನಂತ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಜೊತೆ ಕೆರೆಮನೆ ಗಜಾನನ ಹೆಗಡೆ ನಾಟಕ ನೋಡಲು ಬಂದರು. ಅವರು ನನ್ನ ಪಾತ್ರ ಮೆಚ್ಚಿ ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು.
ನನ್ನ ಕನಸು ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ಆ ಮೇಳ ಸೇರಿದ ಮೇಲೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಮೆಚ್ಚುವ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರದಾರಿಯಾಗಬೇಕು, ವೃತ್ತಿ ಮೇಳದ ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ ವೇಷದಾರಿ ಹೆಸರು ನನ್ನದಾಗಿರಬೇಕು. ದಿನಕ್ಕೆ ನೂರು ರೂಪಾಯಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಸಂಬಳ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಕನಸನ್ನು ಕಂಡೆ.
ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಕ್ಕವು. ಗಜಾನನ ಹೆಗಡೆ, ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ, ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ಕೊಟ್ಟರು. ಒಂದು ವರ್ಷ ಅಲ್ಲಿದ್ದೆ. ಮರುವರ್ಷ ಉಡುಪಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಂದ್ರದ ತಿರುಗಾಟ ತಂಡವಾದ `ಯಕ್ಷರಂಗ'ಕ್ಕೆ ಸೇರಿದೆ. ಅದು ಶಿವರಾಂ ಕಾರಂತರ ಗರಡಿ. ಅಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅಭಿನಯ ಪ್ರಧಾನ. ಸಂಭಾಷಣೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರದ ಸಂವೇದನೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಕಾರಿಯಾಯಿತು. ಯಕ್ಷರಂಗದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರ ನನಗೇ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ದಮಯಂತಿ, ಚಿತ್ರಾಂಗದೆ, ಅಂಬೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆ. ಕಾರಂತರ ಜೊತೆ ಹಂಗೇರಿ, ಲಂಡನ್‌, ರಷ್ಯಾ, ಜಪಾನ್‌ ಮುಂತಾದ ದೇಶ ಸುತ್ತಾಡಿ ಬಂದೆ.
ಯಕ್ಷರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಿಮೀತ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಗ್ಗಬೇಕಾಯಿತು. ಆದರೂ 6 ವರ್ಷ ಅಲ್ಲಯೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದೆ. ನಂತರ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳ. ಅಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಹೆಸರು ಬಂತು. ಅಮೃತೇಶ್ವರಿ, ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದೆ. ಆಗ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ, ಶಿರಿಯಾರ ಮಂಜು ನಾಯ್ಕ, ಕಾಳಿಂಗ ನಾವುಡ, ಧಾರೇಶ್ವರ ಎಲ್ಲರ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ದೊರೆಯಿತು. ಹ್ಯಾಂಡ್‌ಬಿಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಸರೂ ಬಂತು, ಸಂಬಳವೂ ಜಾಸ್ತಿಯಾಯಿತು. ಒಂದು ಹಂತದ ಕನಸು ನನಸಾಯಿತು.
ನಂತರ ಸುರುವಾದದ್ದು ಮೇಳ ಕಟ್ಟುವ ಕನಸು. ಅದಕ್ಕೂ ಒಂದುದಿನ ಯೋಗ ಕೂಡಿ ಬಂತು. ಭುವನಗಿರಿ ಮೇಳ ಪ್ರಾರಂಭ ಮಾಡಿದೆ. ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ, ಕಣ್ಣಿಮನೆ ಮುಂತಾದ ಖ್ಯಾತ ಕಲಾವಿದರಿದ್ದರು. ಮೂರೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಐದು ಲಕ್ಷರೂಪಾಯಿ ಸಾಲಗಾರನಾದೆ. ಮೇಳ ನಿಂತಿತು. ಸಾಲ ತೀರಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಮತ್ತೆ ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳ ಸೇರಿದೆ.
ನನ್ನ ದುರಾದೃಷ್ಟ ನೋಡಿ, ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಹೊರಟಿದ್ದ ನಾನು ಅಪಘಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದೆ. ಎರಡು ವರ್ಷ ಸಂಪೂರ್ಣ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕಾಯಿತು. ನಂತರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಒತ್ತಾಯದಿಂದ ಕುಂಟು ಕಾಲಲ್ಲೇ ವೇಷ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ನಾನು ಅಪಘಾತ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಕೋರ್ಟ್‌ ಮೊರೆ ಹೋದೆ. ಅವರು ನೀನು ಕಲಾವಿದ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸಾಬೀತುಪಡಿಸು ಎಂದರು. ಸರಿಯಾದ ದಾಖಲೆ ನನ್ನಹತ್ತಿರ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅಂದೇ ನಾನೊಂದು ತಿರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದೆ. ಅದೆಷ್ಟೋ ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಚಯ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಇಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿಯಿರುವ ಪುಸ್ತಕ ಬರೆಯಬೇಕೆಂದು.
ಈಗ ಆ ಕನಸನ್ನು ಸಾಕಾರ ಮಾಡುವ ಯತ್ನದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ.

ನಿರೂಪಣೆ: ನಾಗರಾಜ ಮತ್ತಿಗಾರ

ಅಭಿಜಾತ ಕಲಾವಿದ ಹಡಿನಬಾಳು

2009-07-04T09:54:00.000-07:00

ವಿಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಸೆಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಆಯಸ್ಕಾಂತೀಯ ಗುಣವುಳ್ಳ ಕಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಬುದ್ಧ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಹಳಷ್ಟಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರಂತೂ ಅಪರೂಪ. ಪುಂಡು ವೇಷ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಕಿರೀಟ ವೇಷ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಖಳ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದರೆ ಪಾತ್ರ ಬೀಳಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಷ್ಟ. ಇನ್ನು ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಕ್ಕೂ ಸೈ ಎಂದರೆ ಮುಖವರ್ಣಿಕೆ ಸರಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಓಕೆಯಾದರೆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಎಲ್ಲಾ ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಯಕ್ಷರಂಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಛಾಪು ಮೂಡಿಸಿದ ಕಲಾವಿದರು ಹೆಚ್ಚು ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅಂಥವರ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿದವರು ಹಡಿನಬಾಳು ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ.
ಉತ್ತರಕನ್ನಡ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನ ಮಾಳಕೋಡಿನ ಗಣೇಶ ಹೆಗಡೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಲಕ್ಷ್ಮೀ ಅವರ ಮಗ ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ಅವರಿಗೆ ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೇ ಕಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಮಣ್ಣಿನ ಮೂರ್ತಿ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲೂ ಆಸಕ್ತಿ. ಬಡ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರಿಂದ ಅವರ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಗೆ ಸಿಮೀತವಾಯಿತು. ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಲೆದಾಡಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜೀವನ ಸಾಗಿಸಲು ಕೆಲಸ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಆಗ ಇವರನ್ನು ಕೈಬೀಸಿ ಕರೆದಿದ್ದು ಚಿಕ್ಕಂದಿನ ಆಸಕ್ತಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ. ತಮ್ಮ ಮಾವ ಹಾಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಸತ್ಯ ಹೆಗಡೆ ಅವರಿಂದ ಸ್ಪೂರ್ತಿಗೊಂಡ ಇವರು ಗುಂಡಬಾಳ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು.
ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ಯಕ್ಷರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದು ಹಾಸ್ಯ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ. ನಂತರ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದ ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಒಡನಾಟ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಗಂಭೀರ ಪಾತ್ರದೆಡೆಗೆ ವಾಲಿದರು. ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವ ತುಂಬತೊಡಗಿದರು.
ಶ್ರೀಪಾದ ಹೆಗಡೆ ಅವರು ಕೀಚಕ ವಧೆಯ `ವಲಲ', ಗದಾಯುದ್ಧದ 'ಭೀಮ' ರುದ್ರಕೋಪದ `ರಕ್ತಜಂಘ', ಲಂಕಾದಹನದ `ಹನುಮಂತ', ಕನಕಾಂಗಿ ಕಲ್ಯಾಣದ `ಘಟೋದ್ಗಜ' ಇವಲ್ಲದೇ ಕಾಳಿದಾಸ, ರಾಮ, ಕೌರವ, ರಾವಣ ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದವರು. `ಗೋವಿಂದನ ರಾಜಿ ಪಂಚಾಯ್ತಿ' ಎನ್ನುವ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಹವ್ಯಕ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಇವರದ್ದು.
ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನೇ ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ ಇವರು ಗುಂಡಬಾಳ, ಇಡಗುಂಜಿ, ಪಂಚಲಿಂಗ, ಪೆರ್ಡೂರು, ಬಚ್ಚಗಾರು, ಕುಮಟಾ, ಮಂದರ್ತಿ, ಶಿರಸಿ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಟ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಹಲವಾರು ವೀಡಿಯೋ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಇವರು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ.
ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳದ ತಿರುಗಾಟ ಆರು ತಿಂಗಳು ಮಾತ್ರ. ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಕಡೆ ಅತಿಥಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಷ್ಟ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವರು ಚೌತಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಣಪತಿ ಮೂರ್ತಿ ನಿರ್ಮಾಣ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಕೊಡೆ ರಿಪೇರಿ, ಹೊಲಿಗೆ, ಎಲೆ ವ್ಯಾಪಾರ ಇತ್ಯಾದಿ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಜನತಾಮನೆಯಲ್ಲಿಯೇ ವಾಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಇಂಥ ಅನುಭವಿ ಕಲಾವಿದನ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಗೌರವ ತರುವಂಥದ್ದಲ್ಲ.

`ವಿಶೇಷ ಸಮರಂಗ`

2009-06-23T03:06:00.000-07:00

ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಹೊಸ ವೀಕ್ಷಕರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಹಾಗೆಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿವೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಳು ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ. ಇದೊಂದು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾನಕಗಳಲ್ಲೂ ಹೊಸತನ ಕಾಣಬಹುದು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ ಎಂಬಂತೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡ `ವಿಷಮ ಸಮರಂಗ' ಪ್ರಸಂಗ.
ಇದು ಕೃಷ್ಣನ ಜನ್ಮದಿಂದ ನಿರ್ಯಾಣದವರೆಗಿನ ಕಥಾನಕಗಳ ಗುಚ್ಛ. ಕೃಷ್ಣನ ಲೀಲೆ, ಕಂಸವಧೆ, ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಮೋಕ್ಷ, ಬಲರಾಮ ರೇವತಿ ವಿವಾಹ, ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಂಧಾಮದವರೆಗಿನ ಕತೆಗಳ ಸಂಯೋಜನೆ ಈ `ವಿಷಮ ಸಮರಂಗ'.
ಪ್ರಸಂಗದ `ಕಂಸವಧೆ' ಆಖ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಸನಾಗಿ ಹುಡುಗೋಡು ಚಂದ್ರಹಾಸ, ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಮನೆ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮನಾಗಿ ನರಸಿಂಹ ಗಾಂವಕರ್‌ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಕಣ್ಣಿಮನೆ ತಮ್ಮ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೊಸತನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. `ಮರೆತು ನಿಲುವುದೇಕೆ ಮಾವ ಅಳಿಯನಲ್ಲವೇ' ಎನ್ನುವ ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರ ಅಭಿನಯ ಅದ್ಭುತ. ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅವರದು ಬಹುಬಗೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಕುಣಿತ ಹೆಚ್ಚೆನಿಸಿದರೂ ಪುಂಡ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅದು ಓಕೆ. ಆದರೆ ಬಲರಾಮನ ಪಾತ್ರದಾರಿ ಗಾಂವಕರ್‌ ಅವರ ಕುಣಿತ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು ಎಂದು ಅನಿಸಿದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಅಕ್ರೂರನಾಗಿ ಆಲ್ಮನೆ ಪದ್ಮನಾಭ ಅವರು ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. `ಉರಿಯುವುದೊಂದೆ ದೀಪವು ಎರಡಾಗುತ್ತಿದೆ' ಮತ್ತು `ನೆತ್ತಿಗೆ ತೈಲವ ಒತ್ತುತ' ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಅಭಿನಯ ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಕಂಸ ಸಫಲನಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಉಳಿದ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಮೀರಿ ನೃತ್ಯ, ಅಭಿನಯ, ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಹಳ್ಳಾಡಿ ಜಯರಾಂ ಶೆಟ್ಟರ `ರಜಕ' ನಿಜಕ್ಕೂ ರಂಜಕನಾಗಿದ್ದ. ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮೀರದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಸ್ಯ, ಅನುಭವದ ಅಭಿನಯ ಅವರದಾಗಿತ್ತು.
ಪ್ರಸಂಗದ ಎರಡನೇ ಭಾಗವಾದ `ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಮೋಕ್ಷ'ದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಗುರುವಾದ ಸಾಂದೀಪ ಋಷಿ ಕತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಕೊಂಡದಕುಳಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ ಅವರು ಇಷ್ಟವಾದರು. ಕೃಷ್ಣ ಮತ್ತು ಪಾಂಚಜನ್ಯ ರಾಕ್ಷಸನ ನಡುವಿನ ಸಂಭಾಷಣೆ ಭಾಗ ಅಪರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ಯುಕನ್ನೆಯ ಮಗಳಾದ `ಅತಿಕೆ'ಯಾಗಿ ಶಿವಕುಮಾರ್‌ ಬೇಗಾರ್‌ ಅವರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಉತ್ತಮ.`ಸ್ತ್ರೀಯರು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯರಲ್ಲ ಮನೆ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯ' ಎಂದು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುವ `ತರುಣಿಯರ ಅಗ್ಗಳಿಕೆ' ಎನ್ನುವ ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಕೊಂಡದಕುಳಿ ಅವರು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದರು.
ಪ್ರಸಂಗದ ಮೂರನೇ ಭಾಗವಾಗಿ `ಬಲರಾಮ ವಿವಾಹ' ಮತ್ತು `ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಂಧಾಮ' ಕಥಾನಕದಲ್ಲಿ ಬಲರಾಮನಾಗಿ ಬಳ್ಕೂರು ಕೃಷ್ಣಯಾಜಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿನ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಫಲರಾದರು. ರೇವತಿ ಮತ್ತು ಬಲರಾಮ ಸಂಭಾಷಣೆ ರಂಜನೀಯವಾಗಿತ್ತು. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವಕ್ಕೆ ಈ ಭಾಗ ಬಂದಿದ್ದರಿಂದ ನಿದ್ದೆಯ ಮಂಪರಿನಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವಂತಾಯಿತು.
ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅನುಭವವಿರುವ ಶಶಿಕಾಂತ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರು ಅಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಪರಂಧಾಮ ಗೈಯುವ ಭಾಗದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿತ್ತು.
ಭಾಗವತರಾಗಿ ರವಿ ಸುರಾಲ್‌, ರಾಘವೇಂದ್ರ ಮಯ್ಯ ಮತ್ತು ಹೆರಂಜಾಲು ಗೋಪಾಲ ಗಾಣಿಗ ಅವರು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹಾಡಿದರು. ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿತ್ತು. ಶಿವಾನಂದ ಕೋಟ ಅವರು ನಾಲ್ಕು ಚೆಂಡೆಯನ್ನು ಏಕಕಾಲಕ್ಕೆ ನುಡಿಸಿ ರಂಜಿಸಿದರು.
ಅವಿಭಜಿತ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ವಕೀಲರ ಸಂಘದವರು ಈ ಯಕ್ಷಗಾವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಇಂತಹ ಅಪರೂಪದ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗ ಯಕ್ಷಪ್ರಿಯರಿಗೆ ನೀಡಿದ ವಕೀಲರ ಸಂಘದವರು ಅಭಿನಂದನಾರ್ಹರು.

ಚಂಡೆಗೂ ತಾರಾ ಮೌಲ್ಯ ನೀಡಿದ ಕಲಾವಿದ

2009-06-19T23:24:00.000-07:00

ಚಂಡೆಗೂ ತಾರಾ ಮೌಲ್ಯ ನೀಡಿದ ಕಲಾವಿದ ಕೆಸರಕೊಪ್ಪದ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ಗೌಡ ಅವರಿಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಾರ್ಸಿಕಟ್ಟಾದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಡಿ.ಜಿ.ಹೆಗಡೆ ಮತ್ತಿಗಾರ ನೆನಪಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಲಾಯಿತು. ಈ ನಿಮಿತ್ತ ಎಲೆಮರೆಯ ಕಾಯಿಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದ ಚಂಡೆ ವಾದಕರ ಪರಿಚಯ ಮಾಡುವ ಬರಹ ಇದು.

ಇಂದಿಗೂ ಬಹುಪಾಲು ಜನರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ನೆನಪಾಗುವದು ಚಂಡೆ. ಚಂಡೆಯ ಸದ್ದು ಕೇಳಿದೊಡನೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡಿ ಬರೋಣ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂಥ ಮಾದಕ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಚಂಡೆಯ ವಾದಕ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ಅದರಾಚೆ ಕೂಡ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಪಡೆದು ಮನೆ ಮಾತಾದವರು ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ಗೌಡ ಕೆಸರಕೊಪ್ಪ. ಓದಿದ್ದು ನಾಲ್ಕನೇ ಈಯತ್ತೆಯಾದರೂ ಚಂಡೆ ವಾದನದ ಗುಂಗಿನಲ್ಲಿ ಚಂಡೆ ಕಲಿತು ಇಂದು ಚಂಡೆ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಹೆಸರುಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ, ಗಳಿಸಿದ ಹೆಸರನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಮೂಲತಃ ಶಿರಸಿ ತಾಲೂಕಿನ ಕಾನಗೋಡ ಸಮೀಪದ ಕೆರಸಕೊಪ್ಪದ ಊರಿನ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ಬದುಕಿಗೆ ವಾಹನವನ್ನು ಬಾಡಿಗೆಗೆ ಓಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಮಧ್ಯೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಂದ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂಥ ಅಪ್ಪಟ ಕಲಾ ಸೇವಕ ದ್ಯಾವ ಗೌಡ ಮತ್ತು ನಾಗವೇಣಿ ಅವರ ನಾಲ್ಕನೇ ಮಗ. ನಾಲ್ಕನೇ ತರಗತಿಗೆ ಗೋಲಿ ಹೊಡೆದು ಶಂಕರ ಭಾಗವತ ಗಿರಿಗಡ್ಡೆ ಅವರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಶಂಕರ ಭಾಗವತ ಯಲ್ಲಾಪುರ ಅವರಲ್ಲಿ ಚಂಡೆ ವಾದನದ ಗತ್ತನ್ನು ಕಲಿತರು. ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಾಲ ವೇಷಗಳ್ನೂ ಹಾಕಿದ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ಗೌಡ, ತಮ್ಮ ಇಪ್ಪತ್ತನೇ ವರ್ಷದಿಂದಲೇ ಚಂಡೆಯ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕುಣಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು. ಪಂಚಲಿಂಗೇಶ್ವರ, ವೀರಾಂಜನೇಯ ಹಾಗೂ ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಚಂಡೆ ವಾದನ ಮಾಡಿದ ಗೌಡ, ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ, ಶಂಭು ಹೆಗಡೆ, ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಚಿಟ್ಟಾಣಿ, ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟ, ಗಣಪತಿ ಹೆಗಡೆ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರೂ ಇವರ ಚಂಡೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ನೆಬ್ಬೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ್‌, ಕೇಶವ ಹೆಗಡೆ, ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ ಧಾರೇಶ್ವರ ಸೇರಿದಂತೆ ಪ್ರಮುಖ ಭಾಗವತರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಗೂ ಸಾತ್‌ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಈಗಗಾಲೇ ಐದು ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳಲ್ಲಿ ಚಂಡೆ ವಾದನ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಇವರು. ಇವರ ಚಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಲಯ ಬದ್ಧತೆ, ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ವೇಗ ಇರುವ ಕಾರಣ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ ಗೌಡ ಅವರ ಚಂಡೆ ಎಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡಲು ಬರುವ ಪ್ಷೇಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಮಂಗಳೂರು, ಉಡುಪಿ, ದೆಹಲಿ, ಬಾಂಬೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧಡೆ ತಮ್ಮ ಕಲಾ ಸೇವೆ ನೀಡಿರುವ ಇವರನ್ನು ಮಂಗಳವಾರ ಜೂ.16ರ ಸಂಜೆ ಹಾರ್ಸಿಕಟ್ಟಾದ ದಿವಾನ್‌ ಯಕ್ಷ ಸಮೂಹ ಗೌರವಿಸಲಿದೆ. ಸಾರ್ಥಕ ಸೇವೆಗೆ ಸಂದ ಗೌರವ ಇದಾಗಿದೆ. ಎಲೆಮರೆಯಾಗಿಯೇ ಇದ್ದ ಗೌಡರನ್ನು ಗೌರವಿಸುವ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷ ಸಮೂಹ ಕೂಡ ತನ್ನ ಗೌರವವನ್ನು ಇಮ್ಮಡಿಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ.

ರಾಘವೇಂದ್ರ ಬೆಟ್ಟಕೊಪ್ಪ
( udayavani dina patrike krape)

ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಪಠ್ಯವಾಗಬೇಕು

2009-06-02T02:14:00.000-07:00

ಹೆಸರು: ಹೊಸ್ತೋಟ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತ
ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯಕ್ಷಋಷಿ, ಗುರು, ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತ
ಜನ್ಮ ದಿನಾಂಕ: 15-2- 1940
ತಂದೆ, ತಾಯಿ: ಗಣಪತಿ ಭಟ್ಟ, ಮಹಾದೇವಿ

ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿರಸಿ ಹತ್ತಿರದ ಹನುಮಂತಿ ಗ್ರಾಮದ ಹೊಸ್ತೋಟ ಎನ್ನುವ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನು ನಾನು. ಬಡ ಕುಟುಂಬ ನಮ್ಮದು. ನನ್ನ ಅಪ್ಪನಿಗೆ ನಾವು ಐದು ಮಂದಿ ಮಕ್ಕಳು. ನಾನು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯವ.
ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೂ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೂ ಸಂಬಂಧ ಯಾವಾಗಲೂ ಇದೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಕಲಾವಿದರು ಬರುವುದು, ಹೋಗುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಸಣ್ಣವನಿರುವಾಗಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಇತ್ತು. ಆವಾಗಲಿಂದಲೂ ನಾನು ಕೆರೆಮನೆ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚಟವನ್ನು ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡ ನಾನು ಶಾಲೆ ಕಲಿತದ್ದು ನಾಲ್ಕನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೆ ಮಾತ್ರ. ನನ್ನ ಮೂವತ್ತನೇ ವರ್ಷದವರೆಗೂ ನಾನು ಹೀಗೆ ಆಗಬೇಕು, ಇದನ್ನೇ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಕನಸು ಕಂಡವನಲ್ಲ. ಒಬ್ಬ ೃಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿಯೇ ಕಾಲನ ಜೊತೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕಲಿತ ನಾನು ಮೇಳ ಗೀಳ ಸೇರದೆ ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇದ್ದೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾಗು ಎನ್ನುವ ಒತ್ತಾಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಸರಿ, ಮದುವೆಯಾಗೋಣ ಎಂದು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ಬಂದ ಸಂಬಂಧವೆಲ್ಲ ಮನೆ ಅಳಿಯ ಆಗುವ ಸಂಬಂಧಗಳೇ. ಮೊದಲು ನಾನು ಸ್ವಂತ ಜಮೀನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನಂತರ ಮದುವೆಯ ವಿಚಾರ ಎಂಬ ತಿರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದೆ.
ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಯ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಪಡಬಿದ್ದ ಜಮೀನನ್ನು ಸರಿ ಮಾಡಿ, ಅಡಿಕೆ ತೋಟ ಮಾಡಿದೆ. ಇನ್ನೇನು ಫಸಲು ಬರುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವಾಗ, ಬೇಡ್ತಿ ನದಿಗೆ ಅಣೆಕಟ್ಟು ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವ ಗುಲ್ಲು ಬಿತ್ತು. ನಾನು ಮಾಡಿದ ಶ್ರಮವೆಲ್ಲ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಬೇಸರದಿಂದ ಆ ಜಾಗವನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಆಶ್ರಮ ಸೇರಿ ಬಿಟ್ಟೆ. ಇದು ನನ್ನ ಜೀವನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಕಾಲ.
ಇಲ್ಲೊಂದು ಮಜಾ ಇದೆ. ನಾನು ಅಂದು ಮುಳುಗಡೆಯಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಯಾವ ಜಮೀನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಟೆನೋ ಆ ಜಮೀನು ಇನ್ನೂ ಮುಳಗಡೆಯಾಗದಿರುವುದು ವಿಶೇಷ.
ಆಶ್ರಮ ಸೇರಿದ ನನಗೆ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಒಲವು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು. ನಾನು ಸಣ್ಣವನಿರುವಾಗಿನಿಂದ ಗೀಳು ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತೆ ಸೆಳೆಯಿತು. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನೇ ನಾನು ಅಧ್ಯಾತ್ಮವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡೆ. ಅದನ್ನು ವಾಸ್ತವಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣತೊಡಗಿದೆ. ಮದುವೆ ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರವೇ ನನಗೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.
ನನ್ನ ಮೂವತ್ತನೇ ವಯಸ್ಸಿಗೆ ಆಶ್ರಮದಿಂದ ಮರಳಿದೆ. ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳದ ಸಂಪರ್ಕಕ್ಕೆ ಬಂದೆ. ಅಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಇಷ್ಟದ ಕಲಾವಿದರಾದ ಶಿವರಾಮ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಸಖ್ಯ. ಅವರ ಹತ್ತಿರ ನಾನೊಂದು ದಿನ ಅಂದೆ `ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಿ, ನಿಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳು ಖುಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ' ಎಂದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವರು, `ತಮಾ, ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಅವನನ್ನು ದೊಡ್ಡ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಲೆಯನ್ನು ಮೆಚ್ಚ ಬೇಕು. ಕಲಾವಿದನಿಗಿಂತ ಕಲೆ ದೊಡ್ಡದು' ಎಂದರು.
ನಾನು ಅಂದಿನಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಹಟ ತೊಟ್ಟೆ. ನನ್ನ ಜೀವನ ಎನಿದ್ದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎನ್ನುವ ದೃಢ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕುಣಿತ ಕಲಿತೆ, ಕುಣಿದೆ. ನೃತ್ಯವನ್ನು ಕಲಿತವನಿಗೆ ಭಾಗವತಿಕೆ ಬಂದರೆ ಒಳ್ಳಯದಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಅದನ್ನೂ ಕಲಿತೆ. ಇವೆರಡನ್ನೂ ಕಲಿತ ನನಗೆ ಮದ್ದಲೆ ಮತ್ತು ಚಂಡೆ ವಾದನವನ್ನು ಕಲಿತರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಅನಿಸಿತು. ಕಲಿತೆ. ನಂತರ ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸತೊಡಗಿದೆ.
ಕಲಾವಿದನಾಗಿದ್ದ ನನಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿಯುವವರಿಗೆ ಏನಾದರೂ ಸುಲಭ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅಳವಡಿಸಬೇಕು. ಅದು ಗಣಿತ ರೂಪದಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಒಮ್ಮೆ ಕಲಿತರೆ ಮರೆಯದಂತಿರಬೇಕು ಎಂಬ ಸೂತ್ರ ಅಳವಡಿಸುವ ಕನಸನ್ನು ಕಂಡೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದೆ. ಬಾಳೆಹದ್ದ ಕೃಷ್ಣ ಭಾಗವತರು ಅದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾದರು. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಾನು ನನ್ನ ಹತ್ತಿರ ಕಲಿಯಲು ಬಂದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಗಣಿತ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಹೇಳಿ ಕೊಡತೊಡಗಿದೆ. ಈ ಗಣಿತ ಸೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿತರೆ ಮತ್ತೆ ಮರೆಯುವ ಸಂಭವವಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂತು. ಲಯ ತಪ್ಪುವ ಸಂಭವವೂ ಇಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂದು ನನ್ನ ಅನೇಕ ಶಿಷ್ಯರು ಅದೇ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕಲಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಆ ಕನಸು ನನಸಾಗಿದೆ.
ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಸಾಮನ್ಯರಿಗೆ ಕಲಿಸಿ ಬಿಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಂಧರಿಗೆ ಕಲಿಸಿ ಅವರ ಹತ್ತಿರ ಒಂದು ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಆಡಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಕನಸನ್ನು ಕಂಡೆ. ಸರಿ ಶಿವಮೊಗ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಂಧರ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕಲಿಸಿದೆ. ಅದೊಂದು ಸವಾಲು. ಆದರೆ ನಾನು ಅಂದುಕೊಂಡದ್ದಕ್ಕಿಂತ ಬೇಗನೆ ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕಲಿತರು. ಅವರು `ಕಂಸವಧೆ' ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು.
ನಾನು ಸದಾ ಕನಸುಗಾರ ಎನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ ಕನಸು ನನಸಿನ ಗುರಿ ತಲುಪಬೇಕು, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ನನಗೆ ಸಮಾಧಾನವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಕನಸಿನ ಫಲವೇ ಇಂದು ನಾನು 160 ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಖ್ಯಾನಗಳನ್ನು ರಚಿಸಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಮಾಯಣ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಮಹಾಭಾರತ, ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾಗವತ, ಭಾಸವತಿ, ಶ್ರೀರಾಮ ನಿರ್ಯಾಣ ಜೊತೆಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಸುಲಭವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವಂತಹ ಹಲವಾರು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ.
ಇಂದು ವೃತ್ತಿ ಮೇಳಗಳು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಾದ ಬದಲಾವಣೆ ನೋಡಿದರೆ ಭಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಮಾತಾಡಲಿಕ್ಕೆ ಬರದೆ ಬೇಗನೆ ರಂಗದಿಂದ ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅಧ್ಯಯನದ ಕೊರತೆ ಇಂದಿನ ಬಹುತೇಕ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇದೆ. ಒಂದು ತಿರುಗಾಟ ಮಾಡಿದಾಕ್ಷಣ ತಾನೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಎಂದುಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದು ಒಳ್ಳೆಯ ಲಕ್ಷಣವಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಸಂಗವೇ ಕಾರಣವೇನೋ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗ ಎನ್ನುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸತಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂದು ಬರುತ್ತಿರುವ ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗೂ ಅಂದು ಬಂದ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೂ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. `ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ' ಪ್ರಸಂಗ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಹೊಸತಾದರೂ ಅದರ ಪದ್ಯಗಳು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗದಂತಿದ್ದವು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಜನರಿಗೆ ಆ ಪ್ರಸಂಗ ಹಿಡಿಸಿತು. ನಾನು ಬರೆದ `ಭಾಸವತಿ'ಯಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡಾ ಸಿನೆಮಾ ರಾಗದ ಪದ್ಯಗಳು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಜನ ಮೆಚ್ಚಿದರು. ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಂಗಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು. ಆದರೆ ಅವು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಯಾಮದಲ್ಲಿಯೇ ಇರಬೇಕು. ಛಂದಸ್ಸು ಬದಲು ಮಾಡಿ ಸಿನೆಮಾ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಆಭಾಸವಾಗುವುದು ಗ್ಯಾರಂಟಿ.
ಮ್ಯಾಕ್‌ಬೆತ್‌!
ಷೇಕ್ಸ್‌ಪಿಯರ್‌ನ `ಮ್ಯಾಕ್‌ಬೆತ್‌' ನಾಟಕವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಕನಸು ನನ್ನದಾಗಿತ್ತು. ಈಗ ಅದು ಸಾಕಾರವಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಕ್‌ಬೆತ್‌ ನಾಟಕವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿಗೆ ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ. `ಮೇಘಕೇತ' ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಹೆಸರು. ವಿದೇಶಿ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೂ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೂ ಬಹಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಕೆಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮ್ಯಾಕ್‌ಬೆತ್‌, `ಮೇಘಕೇತ' ಆಗಿದ್ದಾನೆ. `ಲೂಯಿಸಸ್‌'ನ ಹೆಸರು `ಉಲ್ಲಾಸ' ಎಂದು ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಇದರ ರಂಗ ಪ್ರಯೋಗ ಇನ್ನೂ ಆಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಯೋಗ ಕಂಡು ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ನನ್ನ ಕನಸು ನನಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಂಡ ಕನಸು ಹತ್ತರಿಂದ ಹದಿನೈದು ವರ್ಷದ ಮಕ್ಕಳು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕು ಎಂದು. ಇಂದು ಹಲವಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಸಕ್ತರು ಮಕ್ಕಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶಿಬಿರವನ್ನು ಆಯೋಜಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನಾನು ಎಷ್ಟೋ ಕಡೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಶಿಬಿರಗಳಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಅವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕಲಿಸಿಕೊಡಲು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಇದು ಬೇಸಿಗೆ ಶಿಬಿರಗಳ ಮೂಲಕ ನನಸಾಗುತ್ತಿದೆ.
ನನ್ನ ಸದ್ಯದ ಕನಸೆಂದರೆ ಬಡಗುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂಬುದು ಎಲ್ಲಾ ಕಡೇ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇರಬೇಕು. ಉತ್ತರಕನ್ನಡ, ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಎನ್ನುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿಗಳು ಹೋಗಬೇಕು. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಅಸಮತೋಲನ ನಿವಾರಣೆಯಾಗಬೇಕು. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಕಾಡೆಮಿಯ ಜತೆಗೂಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಕರ ವರ್ಗದವರು ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಬೇಕು.
ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭರತನಾಟ್ಯ, ಸಂಗೀತ ಪಠ್ಯವಾಗಿರುವಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಯಾಕೆ ಇನ್ನೂ ಪಠ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವುದು ಸೋಜಿಗದ ಸಂಗತಿ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಮಾತು, ಕುಣಿತ, ಸಂಗೀತ, ವಾದನ, ಕಣ್ಮನ ಸೆಳೆಯುವ ವೇಷಭೂಷಣ ಹೊಂದಿರುವ ಜಗತ್ತಿನ ಏಕೈಕ ಶ್ರೀಮಂತ ಕಲೆ ಇದು. ಇಂತಹ ಕಲೆಯನ್ನು ಪಠ್ಯವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿಸುವ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ನೌಕರಿಯ ಭದ್ರತೆ ಇರಬೇಕು. ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಎಂದರೆ ಕಿರಾಣಿ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲೂ ಕೆಲಸ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಭಾವನೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಇದು ನನ್ನ ಕನಸು. ನನಸಾಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ.
ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ನನ್ನ ಬದುಕು. ನನ್ನ ಕನಸುಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ್ದೇ. ಬಹಳಷ್ಟು ನನಸಾಗಿವೆ. ಕನಸುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಇದು ನಿರಂತರ. ಕನಸು ಸಾಧನೆಗೆ ಸಹಕಾರಿ. ನನಸಾಗಿದ್ದು ಮುಂದಿನ ಕನಸಿಗೆ ಪೂರಕ ಅಲ್ಲವೇ?

ನಿರೂಪಣೆ: ನಾಗರಾಜ ಮತ್ತಿಗಾರ

ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಗಾಯಕನಾಗಬೇಕಿತ್ತು...ಭಾಗವತನಾದೆ.

2009-05-21T01:15:00.000-07:00

ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಧಾರೇಶ್ವರ
ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜನಪ್ರಿಯ ಭಾಗವತ

ನಾನು ಗೋಕರ್ಣದ ಸಮುದ್ರದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವ. ನನ್ನ ಅಪ್ಪ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ, ಅಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮೀ. ನಾನು ಒಬ್ಬನೇ ಮಗ. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೂ ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿರುವ ಕನಸು ಒಂದೇ, ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು.
ನನ್ನ ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ ಸುಲೋಚನಾ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಮತ್ತು ಮಾವ ನಾರಾಯಣ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಸಂಗೀತದ ಗುಂಗನ್ನು ಮೊದಲು ನನಗೆ ತುಂಬಿದವರು. `ಶರಣು ಸಿದ್ಧಿವಿನಾಯಕ' ಮತ್ತು ಭೀಮಸೇನ ಜೋಶಿ ಅವರ `ಮಾದೆ ಮಾಹೆರ ಪಂಡರಿ' ಈ ಪದ್ಯಗಳು ನನಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹುಚ್ಚನ್ನೇ ಹಿಡಿಸಿದ್ದವು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು.
ಒಮ್ಮೆ ಗೋಕರ್ಣಕ್ಕೆ ಶ್ಯಾಮಲಾ ಭಾವೆ ಅವರು ಬಂದಾಗ ಅವರ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೊರಟವನು ನಾನು. ಅದು ಮನೆಯವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗಿ ಹೋಗಲು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. `ಒಬ್ಬನೇ ಮಗ ಸಂಗೀತ ಕಲಿತರೆ ಕೈಗೆ ಸಿಗಲಾರ' ಎಂಬ ಕಾರಣದಿಂದಲೋ ಎನೋ?..
ನನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸವು ಪ್ರಥಮ ಪಿಯುಸಿಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಂಡಿತು. ಆಮೇಲೆ ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡು. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಿಕ್‌ ಕೆಲಸ ಕಲಿತೆ. ಕರೆಂಟ್‌ ವಾಯರಿಂಗ್‌ ಮಾಡುವುದು ನನ್ನ ಉದ್ಯೋಗವಾಯಿತು. ಆವಾಗ ಅಪರೂಪವಾದ ಮೈಕ್‌ ಸೆಟ್‌ ಇಟ್ಟು ನಾಟಕ, ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಿಗೆ ನೀಡತೊಡಗಿದೆ. ಜೀವನ ಪೂರ್ತಿ ಲೈಟ್‌ ಕಂಬ ಹತ್ತುವುದರಲ್ಲಿಯೇ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಹಾಗಾಗಲಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಭಾಗವತನಾದೆ. ನಾನು ಭಾಗವತ ಆಗಿರುವುದು ಒಂದು ಆಕಸ್ಮಿಕ.
ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೇರು ಭಾಗವತ ಉಪ್ಪೂರು ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು ಹಾಗೂ ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಯಾರೂ ಮರೆಯದ ಹೆಸರನ್ನು ಮಾಡಿ ನೆನಪಾಗಿಯೇ ಉಳಿದ ದಿ. ಕಾಳಿಂಗ ನಾವುಡರು ಗೋಕರ್ಣಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದರು. ನನ್ನ ತಂದೆಗೂ ಅವರಿಗೂ ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ನೇಹವಿತ್ತು. ಉಪ್ಪೂರರ ಹತ್ತಿರ ನನ್ನನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಇವನನ್ನು ದಾರಿಗೆ ತರುವ ಕೆಲಸ ನಿಮ್ಮದು ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಟ್ಟರು. ನಾನು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿರಲಿಲ್ಲ ಅದು ಬೇರೆ ಮಾತು. ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದು ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಎನ್ನುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.
ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗಬೇಕೆಂದಿದ್ದ ನಾನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಭಾಗವತನಾಗಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿ ಬಂತು. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ನನಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಅಷ್ಟಕಷ್ಟೇ. ಅಂದರೆ ಗದಾಯುದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗವೆಂದರೆ ಗದೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಎನ್ನುವ ಕಲ್ಪನೆ ನನ್ನದು. ಆದರೆ ಎಂದು ಉಪ್ಪೂರರ ಗರಡಿಗೆ ಸೇರಿದೆನೋ ಅಂದಿನಿಂದ ನನ್ನ ಗತಿ ಬದಲಾಯಿತು. ಕನಸು ಮಾತ್ರ ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು.
ದಿ. ಕಾಳಿಂಗ ನಾವುಡ, ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ, ದಿ. ದುರ್ಗಪ್ಪ ಗುಡಿಗಾರರು ನನಗೆ ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತ ನನ್ನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಕಾರಣರಾದರು. ವಿಭಿನ್ನತೆಯನ್ನು ಬಯಸುವ ಮನಸ್ಸು ನನ್ನದು. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಆಡಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಕಾಣುವುದು ಸಹಜ. ಅದು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿತು. ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗುವ ಕನಸನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೂ ಸಂಗೀತದ ರುಚಿಯನ್ನು ಕಾಣತೊಡಗಿದೆ. ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಆಗುತ್ತ ಬಂದವು. ಜನ ಬಯಸುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ನೀಡಬೇಕಾದ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಕಿಸೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಯಿತು. ನಾನು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಯೋಗಗಳನ್ನು ಜನ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ವಿಮರ್ಶಕರ ಪಾಲಿಗೆ ಸಹ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ನಾನು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಬೆಳೆದಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ನನ್ನ ಕನಸು ನನಸಾಗದ ಕನಸಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯತ್ತದೆಯೇ ಎನ್ನುವ ಭಯವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು.
ಜೀವನಕ್ಕೊಸ್ಕರ ಕರೆಂಟ್‌ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಆಕಸ್ಮಿಕವಾಗಿಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದೆ. ಹೀಗೆ ಬಂದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅಚ್ಚು ಕಟ್ಟಾಗಿ ಮಾಡಿರುವ ತೃಪ್ತಿಯಿದೆ. ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗುವ ಕನಸನ್ನು ಕನಸಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಾರದು ಅದನ್ನು ಸಾಕಾರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂಬ ಹಠ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇತ್ತು, ಈಗಲೂ ಇದೆ.
ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗುವುದೇನೋ ಸರಿ, ಕಲಿಯುವುದು ಯಾರ ಹತ್ತಿರ ? ಎಂಬುದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಯಿತು. ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಶ್ಯಾಮಲಾ ಭಾವೆ ಅವರ ಶಿಷ್ಯನಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಯಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಈಗ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನನ್ನ ಕನಸಿಗೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳು ಬಂದಿವೆ. ಜನ ಮೆಚ್ಚುವ ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತಗಾರನಾಗುತ್ತೇನೋ ಬಿಡುತ್ತೇನೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಕನಸು ಪೂರ್ಣ ನನಸಾಗದಿದ್ದರೂ ಆಸೆ ಈಡೇರಬಹುದೆನೋ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ..

ನಿರೂಪಣೆ: ನಾಗರಾಜ ಮತ್ತಿಗಾರ

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೆಲವು ಹಾಸ್ಯ ಘಟನೆಗಳು

2009-05-03T04:31:00.000-07:00

ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಲವಾರು ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ಹಿಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಮಾತುಗಾರಿಗೆ ಬಹಳ ಸೃಜನಶಿಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅಷ್ಟೇ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನೂ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ನಾಟಿ ಭಾಷೆಗಳು ಮಿಶ್ರಣವಾಗಿ ಗಮ್ಮತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಗಮ್ಮತ್ತಾಗಿರುವ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ಕೆಲವು ತುಣುಕುಗಳು
ಬಂಗಾರ ನಾಯ್ಕರ ಕೌರವನೂ ಸಿಐಡಿ ನಾಯಿಯೂ
ನಮ್ಮೂರ ಹತ್ತಿರ ಹಳಿಯಾಳ ಎನ್ನುವ ಊರಿದೆ. ಆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರ್ಯ ನಾಯ್ಕ ಎನ್ನುವ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಆ ಊರಿನ ಮಾರಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಪೂಜಾರಿಯು ಹೌದು. ಇವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವ ಚಟ ಜೋರು. ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸಮಾರಾಧಾನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಏರ್ಪಡಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ತಾವೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಗದಾಯುದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗವೇ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಇವರಿಗೆ ಕೌರವನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಆಸಕ್ತಿ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಇದು ನನ್ನ 101ನೇ ಕೌರವ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದರು.
ಆಟ ಪ್ರಾರಂಭದಿಂದಲೇ ಅಪಭ್ರಂಶತೆಯು ಪ್ರಾರಂಭ. ‘ಕುರುರಾಯ ಅದನೆಲ್ಲ ಕಂಡು ಸಂತಾಪದಿ ತನ್ನೇಯ ಭಾಗ್ಯವೆನುತ’ ಎನ್ನುವ ಪದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕೌರವನ ಪ್ರವೇಶ ಎಲ್ಲಾ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಂಗಾರ್ಯ ಅವರ ಕೌರವನ ಪಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವುದೇ ‘ಕುರುರಾಯ ಅದನೆಲ್ಲ ಕಂಡು ಸಂತೋಷದಿ’ ಎಂದು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವು ಉಂಟುತೊಂತ್ತೊಂಬತ್ತು ಜನ ತಮ್ಮಂದಿರನ್ನು ಪಾಮಡವರು ಕೊಂದರು ತನ್ನನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೊಲ್ಲಲಿಕ್ಕೆ ಆಗಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎನ್ನು ಸಂತೋಷ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಚಪ್ಪಾಳೆ ಹೊಡೆದಂತೆ ಕೌರವನ ಕುಣಿತವು ಜೋರಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೃಷ್ಣನ ಕಂಡಾಗ ಕೌರವ ಹೇಳುವ ಅರ್ಥವು ಅಷ್ಟೇ ಸೊಗಸು ಱ ಏನಾ ಕಪಟಿ ನೀನು ವಿದುರನ ಮನೆ ಕಡವಾರದಲೆಲ್ಲ ಹಾಲು ಹರ್ಸಿಯಂತೆ ಹೌದನಾ. ಎಂದು ತನ್ನ ಲೋಕಲ್‌ ಲಾಂಗ್ವೇಜ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ತವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ವಿಶೇಷ. ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಕೌರವನನ್ನು ‘ಛೀಂದ್ರಪಕುಲ ಕುನ್ನಿ’ ಎಂದು ಬೈದು ಕರೆದಾಗ ನೀರಿಂದ ಮೇಲೆದ್ದು ಬಂದ ಕೌರವ ತಡಮಾಡದೇ ‘ನಾನು ಛೀಂದ್ರಪಕುಲ ಕುನ್ನಿಯಾದರೆ ನೀನೇನು ಸಿಐಡಿ ನಾಯನಾ’ಎಂದು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೊಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಹಳ್ಳಿ ಆಟವೆಂಬ ವಿನಾಯತಿ ಇದಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ.
ನಾರಾಯಣ ನಾಯ್ಕನ ಶನಿ
ಮಾದ್ಲಮನೆ ಎನ್ನುವ ಹಳ್ಳಿ ಅಲ್ಲೊಬ್ಬ ನಾರಾಯಣ ನಾಯ್ಕ ಎನ್ನುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೊಬ್ಬ ಸ್ವಘೋಷಿತ ಸಾಮೀಜಿ. ಶನಿ ದೇವರು ಆರಾಧ್ಯ ದೈವ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ ಶನಿ ಜಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶನಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನೇ ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಶನಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಮಿಯದ್ದೇ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಮ್ಮತ್ತು. ಶನಿಗೆ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿಯಾದ ತಕ್ಷಣದಲ್ಲೆ ರಂಗ ಪ್ರವೆಶವಾಗಬೇಕು. ರಂಗ ಬಂದ ಕೂಡಲೇ ಶನಿ ನಾರಾಯಣ ನಾಯ್ಕನ ಮೈಮೇಲೆ ಬರುತ್ತದೆ. ವಿಕ್ರಮನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಮಾತೇ ಆಡಬಾರದು ಒನ್ನೊಮ್ಮೆ ಮಾತನಾಡಿದರೆ ಶನಿ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ನಾರಾಯಣ ನಾಯ್ಕ ಕಡಿಯಲಿಕ್ಕೆ ಹೋರಡುತ್ತಾನೆ. ಒಮ್ಮ ವಿಕ್ರಮನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಗದ್ದೆ ಬಯಲು ಬಿದ್ದು ಓಡಿಹೋಗಿ ಆಟವೇ ನಿಂತಿದೆ.
ಪಂಚವಲ್ಲಭೆ ಅಲ್ಲವೇ ನಾನು
ಇದೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲೇ ನಡೆದ ಘಟನೆ

ಕೀಚಕವಧೆ ಪ್ರಸಂಗ, ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಕೊನೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಸೈರೇಂದ್ರಿಯ(ದ್ರೌಪದಿ) ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕೀಚಕ ಇದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಭೀಮ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಕೀಚಕ ಸೈರೇಂದ್ರಿಯೇ ಬಂದಳೆಂದು ತಿಳಿದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕೀಚಕನಿಗೆ ಏನೋ ಅನುಮಾನ ಬಂದಂತಾಗಿ ಸೈರೇಂದ್ರಿ ನಿನ್ನ ಕುಚದ್ವಯಗಳೇ ಸಿಗುತ್ತಲ್ಲವಲ್ಲ? ಎಂದು ಅನುಮಾನ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸೈರೇಂದ್ರಿಯ ವೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಭೀಮ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ತಕ್ಷಣ ಉತ್ತರಿಸಿದ ಕೀಚಕ ನನಗೆ ಐದು ಮಂದಿ ಗಂಡಂದಿರು ಎಂದು ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವೇ. ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ ಅದು ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯ ಎಂದು
ಐದು ಗ್ರಾಮ ತಗೊಂಡು

ಕಂಚಿಕೈ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಮಳೆಗಾಲ ಒಂದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿಯೇ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿತ್ತು, ಕೈಂಚಿಕೈ ಹೆಗೆಡೆರು ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರ ಹಾಕುವುದು ರೂಢಿಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಅಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ ಪ್ರಸಂಗ. ಕೈಂಚಿಕೈ ಹೆಗಡೆರ ಕೌರವ. ಕೃಷ್ಣ ಬಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ, ಕೌರವ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಐದು ರಾಜ್ಯದ ಬದಲು ಐದು ಗ್ರಾಮವನ್ನಾದರೂ ಕೊಡು ಎಂದು, ಊರಿನ ಹೆಂಗಸರೆಲ್ಲ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ವಿಕ್ಷೀಸಲು ಮುಂದೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಹೆಗೆಡೆರು ಒಂದು ಸೂಜಿ ಮನೆ ಜಾಗವನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ ಹೇಳುವ ಬದಲು ಕೃಷ್ನ ಐದು ಗ್ರಾಮ ತಾನೆ ತೆಗೆದು ಕೊಂಡು ಹೋಗು ಎನ್ನುವುದಾಗಿ ಹೇಳಿ ಬಿಟ್ಟರು. ಯಾಕೆ ಹಿಗಂದ್ರಿ ಹೆಗಡೆರೆ ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ ತಾನು ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮನುಷ್ಯ ಆಗಿ ಕೃಷ್ಣವ ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ಕಳಿಸುವ ಮನಸಾಗಲಿಲ್ಲ ಅಂದರಂತೆ.

ಮದ್ದಲೆ ಮೋಡಿಗಾರ ಶಂಕರ ಭಾಗವತ

2009-04-21T02:28:00.000-07:00

ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಹೊಳೆಯುವ ಉಡುಪು, ತರತರಹದ ವೇಷಭೂಷಣ, ನವರಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಾವ, ಅಭಿನಯ, ನೃತ್ಯ, ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಎನ್ನುವುದು ಜನಜನಿತ. ರಂಗದಲ್ಲಿ ಇವೆಲ್ಲ ಕಾಣಬೇಕಾದರೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಶ್ರಮ ತುಂಬಾ. ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಭಾಗವತಿಕೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಕಾಣಲು ಉತ್ತಮ ಮದ್ದಲೆ ಚಂಡೆವಾದಕರು ಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ ಮದ್ದಲೆವಾದಕ ಸೂಕ್ಷಗ್ರಹಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಮದ್ದಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆ ಹೊಂದಿದ್ದು, ಸುಮಾರು ನಲವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತ ಖ್ಯಾತಿ ಪಡೆದಿರುವ ಕಲಾವಿದ ಶಂಕರ ಭಾಗವತ.
ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಯಲ್ಲಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಶಿಸ್ತಮುಡಿ ಎಂಬ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದವರು. ಆದರೆ ಹತ್ತನೇ ತರಗತಿಯವರೆಗೂ ಮಾತು ಬಾರದ ಕಾರಣ ನೃತ್ಯ ಕಲಿಯುವ ಬದಲು ಮದ್ದಲೆ ನುಡಿಸಲು ಹಿರಿಯರು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಶಾಲಾ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ತಿಲಾಂಜಲಿ ನೀಡಿದರು. ಮದ್ದಲೆ ಕಲಿಯಲು ಖ್ಯಾತ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕ ಬೆಳ್ಳಂಜೆ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ನಾಯ್ಕರ ಶಿಷ್ಯರಾದರು. ಇವರ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆವಾದನವನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಕಲಿತರು.
ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಮದ್ಲೆ ವಾದನವನ್ನು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಅಮೃತೇಶ್ವರಿ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ನಂತರ ಇಡಗುಂಜಿ ಮೇಳ, ಪಂಚಲಿಂಗ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರಕಲಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಕೊಂಡದಕುಳಿ, ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ, ಪೆರ್ಡೂರು, ಬಂಗಾರಮುಕ್ಕಿ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ, ದಿವಾನ್‌ ಯಕ್ಷಸಮೂಹ ಹಾರ್ಸಿಕಟ್ಟಾ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೆ ಸೇವೆಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಾಂದಿ ಪದ್ಯಕ್ಕೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕರಾಗಿ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರು ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು. ಇವರ ಕೈಚಳಕ ಮತ್ತು ಮದ್ದಲೆ ಮೇಲಿನ ಮೃದು ಹೊಡೆತವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಕಂಚಿನ ಕಂಠ ಖ್ಯಾತಿಯ ನಾರಣಪ್ಪ ಉಪ್ಪೂರರು “ನನಗೆ ಸಾಥ್‌ ಕೊಡು” ಎಂದರು. ಮುಜುಗರ ಸ್ವಭಾವದ ಇವರಿಗೆ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ವೇದಿಕೆ ಹತ್ತಿದರು. ಹಿರಿಯ ಹಾಡುಗಾರರಿಗೆ ಸಾಥ್‌ ನೀಡಿದರು. ಆಗ ಇವರಿಗೆ ಹದಿನಾರು ವರ್ಷ. ಅಂದು ಉಪ್ಪೂರರು ಶಂಹರ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬದಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಬಡುಗು ತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕ ಕಾಣಲು ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದರೋ ಇಲ್ಲವೋ?. ಉತ್ತಮ ಮದ್ದಲೆ ಆವಾದಕರನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಉಪ್ಪೂರರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ.
ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಹಿರಿಯ-ಕಿರಿಯ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಮದ್ದಲೆ ಸಾಥ್‌ ನೀಡಿ ಸೈ ಎನಿಸಿಕೊಂಡಿದಾರೆ. ಕಲಾರಸಿಕರ ಮನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಹಿರಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಕಿರಿಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಯೇ ಪಡೆದು ದಿವಂಗತರಾದ ಕಾಲಿಂಗ ನಾವುಡ ಮತ್ತು ಶಂಕರ ಭಾಗವತರ ಜೋಡಿ ಯಕ್ಕಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಮಾಸದೆ ಹಾಗೇ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಲ್ಲ.
ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದಲ್ಲೂ ನಿಪುಣರಾಗಿರುವ ಇವರು “ವೇಣು-ಗಾನ-ಲಯ-ವಿನೋದ ”ಎನ್ನುವ ವಿನೂತನ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತ ಕೊಳಗಿ ಅವರ ಜೊತೆಗೂಡಿ, ತಬಲಾ ವಾದಕ ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ್‌ ರಾವ್‌ ಕಲ್ಗುಂಡಿಕೊಪ್ಪ ಅವರ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ತಬಲಾ- ಮದ್ದಲೆ ಜುಗಲ್‌ಬಂಧಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಖ್ಯಾತ ಭಾಗವತ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಧಾರೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕ ದುರ್ಗಪ್ಪ ಗುಡಿಗಾರರ ಜೊತೆಗೂಡಿ ನೀಡಿದ ”ಹಿಮ್ಮೇಳ ವೈಭವ” ಎನ್ನುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.
ಶಂಕರ್‌ ಭಾಗವತರು ಮದ್ದಲೆ ಸಾಥ್‌ ನೀಡಿದ ಐವತ್ತಕೂ ಹೆಚ್ಚಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಿಡಿಗಳು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿವೆ. ಕಾರವಾರ, ಧಾರವಾಡ ಆಕಾಶವಾಣಿ ಹಾಗೂ ದೂರದರ್ಶನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ತಬಲಾ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿರುವ ಇವರು ಹಿಂದೂಸ್ತಾನಿ ಸಂಗೀತಗಾರ ವಸಂತ ಮುಂಬಯಿ ಇವರಿಗೆ ತಬಲಾ ಸಾಥ್‌ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವ , ನಿಗರ್ವ ಸ್ವಭಾವ ಇವರ ಯಶಸ್ವಿಗೆ ಕಾರಣ. ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಇವರಿಗೆ ಸ್ಪೂರ್ತಿ. ಇವರು ಮಾಡಿದ ಸಾಧನೆ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ.
ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಹೇಳಲೇಬೇಕುಬಡಗು ತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಜನ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕರನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮರೆಯಬಾರದು. ಬೆಳ್ಳಂಜೆ ತಿಮ್ಮಪ್ಪ ನಾಯ್ಕ, ಹಿರಿಯಡ್ಕ ಗೋಪಾಲರಾಯರು, ದುರ್ಗಪ್ಪ ಗುಡಿಗಾರರು ಮತ್ತು ಶಂಕರ ಭಾಗವತ. ಇವರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಜನ ತಮ್ಮ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಅಸ್ತಗಂತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಒಬ್ಬರು ನಿವೃತ್ತಿ ಜೀವನವನ್ನು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯ ಇನ್ನೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿರುವವರು ಶಂಕರ ಭಾಗವತ ಮಾತ್ರ. ಈ ಮೂವರಿಗಿಂತ ಶಂಕರ ಭಾಗವತರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲೊಂದು ಜಲಕ್‌ ಇರುತ್ತದೆ. ತಬಲಾ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಝಾಕೀರ್‌ ಹುಸೆನ್‌ ಇದ್ದರೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಲ್ಲ.

ಮೊದಲ ಅನುಭವ

2009-04-01T00:23:00.000-07:00

ಈ ಬ್ಲಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಈ ವಿಚಾರವನ್ನು ಬರೆಯಬಾರದು ಎನ್ನುತ್ತಲೇ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕಾರಣ ಇಷ್ಟೇ ಇದು ನನ್ನ ಕುರಿತಾದ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ ನಾನು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ “ ಒಡ್ಡೋಲಗ” ಮಾಡಿದ ಅಂದರೆ ರಂಗಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ ವಿಷಯ. ಗಮ್ಮಾತ್ತಾಗಿದೆ. ನಾನು ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರ, ಜಾಗ, ಸಂದರ್ಭದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ನನ್ನ ಮೊದಲ ಪಾತ್ರ “ಕನಕಾಂಗಿ ಕಲ್ಯಾಣ”ದ ಲಕ್ಷಣನ ಪಾತ್ರ. ಇದೊಂದು ಪೊಂಕು ಪಾತ್ರ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಾತಿಲ್ಲ. ಪದ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕುಣಿತವಿಲ್ಲ. ಒಂದಷ್ಟು ಪ್ರಯಾಣ ಕುಣಿತ ಮಾತ್ರವಿದೆ. ಘಟೋದ್ಗಜ ತನ್ನ ಮಾಯಾ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮಾಯಾ ಕೌರವರನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಒಬ್ಬರನ್ನೇ ಕರೆಯುವುದು ರೂಢಿ. ಮೊದಲು ಬೂದಿಯನ್ನು ಚೌಕಿಯ ಕಡೆಗೆ ಹಾರಿಸಿದಾಗ ಕೌರವ ಬರುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಲಕ್ಷಣ, ಕರ್ಣ, ಒಂದಷ್ಟು ಪಡೆ. ಸಿದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ. ಗೋಡೆ ನಾರರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ಅವರ ಘಟೋದ್ಗಜ ನಾನು ಬಂದು ನಿಂತದ್ದೇ ತಡ “ಓ ಹೋ... . ತಟ್ಟಿರಾಯ” ಅಂದರು. ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದ ನಾನು ಪಕ್ಕನೆ ನಗೆಯಾಡಿದೆ. ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದ ಜನರು ನಗೆಯಾಡಿದರು. ಇದು ಮೊದಲ ಅನುಭವ.
ನಂತರ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಯಲಾಟ. ಗದಾಯುದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗ. ನನ್ನದು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ. ನನ್ನಪ್ಪ ಆಟದ ದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಟೀಕೆ ಮಾಡಿದ್ದ, “ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಹೋಗಿ ಅಸ್ವಸ್ತತ್ಥಾಮ” ಆಗಬಹುದು ಎಂದು.
“ಗುರು ಸುತ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನೈತಂದನಾಗ’ ಪ್ರವೇಶ ಪದ್ಯ. ಬೆಂಕಿಯ ಚೆಂಡಿನಂತೆ ಪ್ರವೇಶಮಾಡಬೇಕು. ನಾನು ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದೆ. ಎದುರಿಗೆ ಅಪ್ಪ ಕುಳಿತಿದ್ದ. ಬೆಂಕಿಯ ಚಂಡಿಗೆ ನೀರು ಬಿದ್ದ ಸ್ಥಿತಿ ನನ್ನಾದಾಗಿತ್ತು.
ಇನ್ನೊಂದು ಬ್ರಹ್ಮಕಪಾಲದ ಕಿರಾತನ ಪಾತ್ರ. ಗಿರಿಗಡ್ಡೆ ಭಾಗವತರು ಪದ್ಯ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪದ್ಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರ ಭಾಗವತರು ಇದ್ದರು. ಅವರು ಸ್ವಲ್ಪ ಜೋರಾಗಿಯೇ ಇದು ಮುಕ್ತಾಯದ ಬಿಡ್ತಿಗೆ ಅಂದರು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಪದ್ಯ ಮುಗಿದ ಮೇಲೂ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.
ಹೊಸತಾಗಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದಾಗ ಆದ ನನ್ನ ಅನುಭವವಿದು. ಮುಂದಿ ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಹಳ್ಳಿ ಆಟದ ಗಮ್ಮತ್ತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ನಿರಂತರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳಗಳು

2009-03-28T00:32:00.000-07:00

ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳಗಳು ಮೊದಲಿನಷ್ಟು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಮೇಳಗಳು ಇಂದು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೇ. ವೃತ್ತಿ ಮೇಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಆದರೆ ಹರಕೆ ಮೇಳಗಳೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹರಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಲೆ ಇವೆ.
ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮತ್ತು ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳಗಳು ದಕ್ಷಿಣಕನ್ನಡ, ಉಡುಪಿ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ತಿರುಗಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಹರಕೆ ಮೇಳಗಳು ಉತ್ತರಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಉತ್ತರಕನ್ನಡದ ಕರಾವಳಿ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕರ್ಕಿಮೇಳ, ಕೆರೆಮನೆ ಮೇಳ ಮತ್ತು ಚಿಟ್ಟಾಣಿ ನೇತ್ರತ್ವದ ಕಾಲಮೀತಯ ಮೇಳಗಳೂ ಆಟವಾಡುತ್ತಿವೆ.
ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ ಆಟವಾಡುವ ಮೇಳಗಳ ಯಾದಿ ಒಡ್ಡೋಲಗಕ್ಕಾಗಿ. . . . . . . . . .
· ಶ್ರೀಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮಂಜುನಾಥೇಶ್ವರ ಕ್ರಪಾಪೋಷಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ- ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಧರ್ಮಾಧಿಕಾರಿ ವೀರೆಂದ್ರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
· ಶ್ರೀ ಸಾಲಿಗ್ರಾಮ ಮೇಳ, ಮಂಗಳಾದೇವಿ ಮೇಳ, ಶ್ರೀ ಸೌಕೂರು ಮೇಳ, ಶ್ರೀ ಹಾಲಾಡಿ ಮೇಳ, ಶ್ರೀ ಹಿರಿಯಡ್ಕ ಮೇಳ- ಈ ಐದು ಮೇಳಗಳೂ ಬೈಲೂರು ಪಿ. ಕಿಶನ್‌ ಹೆಗ್ಡೆ ಅವರು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
· ಶ್ರೀ ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳ- ಇದು ಕರಣಾಕರ ಶೆಟ್ಟಿ ಅವರ ಯಜಮಾನಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
· ಶ್ರೀ ಮಂದಾರ್ತಿ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರಿ ದಶಾವತಾರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳ ಈ ಹೆಸರಿನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಮೇಳಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇವು ಹರಕೆ ಬಯಲಾಟ ಮೇಳಗಳು.
· ಕಟೀಲು ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಪರಮೇಶ್ವರೀ ಪ್ರಸಾದಿತ ದಶಾವತಾರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ ನಾಲ್ಕು ಮೇಳಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇವು ಹರಕೆ ಮೇಳಗಳು.
· ಶ್ರೀ ಹೊಸನಗರ ಮೇಳ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರಪುರ ಮಠದ ಮೇಲ ಇದಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಾಲಮಿತಿಯ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೂಡಾ ಬಯಲಾಟದ ಮತ್ತು ಹರಿಕೆ ಆಟವನ್ನು ಆಡುವ ಮೇಳವಾಗಿದೆ.
· ಶ್ರೀಮಾರಣಕಟ್ಟೆ ಮೇಳ ಎರಡು ಮೇಳವನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇದು ಹರಿಕೆ ಆಟವನ್ನು ಆಡುವ ಮೇಳವಾಗಿದೆ.
· ಗೋಳಿಗರಡಿ ಮೇಳ, ಉಳ್ಳಾಲ ಶ್ರೀ ಭಗವತಿ ಮೇಳ,ಶ್ರೀಕ್ಷೇತ್ರ ಬಗ್ವಾಡಿ ಮೇಳ, ಶ್ರೀ ಚೋನಮನೆಶನಿಶ್ವರ ಕೃಪಾಪೋಷಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ, ಮಡಾಮಕ್ಕಿ ಮೇಳ, ಕಮಲಶಿಲೆ ಮೇಳ, ಶ್ರೀಕ್ಷೆತ್ರ ಸಿಗಂದೂರು ಮೇಳ, ಸುಂಕದಕಟ್ಟೆ ಮೇಳ, ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಮಂಡಳಿ ಎಡನೀರು.
· ಇದಲ್ಲದೇ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಹೊನ್ನಾವರ ತಾಲೂಕಿನ ಗುಂಡಬಾಳ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವರ್ಷದ ಆರು ತಿಂಗಳವೂ, ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಇವಿಷ್ಟು ಮೇಳಗಳು ಆರು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ನಿರಂತರ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಆಡುತ್ತಿವೆ. ನೋಡುಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಯಕ್ಷಗಾನ ತನ್ನ ತನವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ತಪ್ಪು. ಇರುವ 20 ಕ್ಕೂ ಅಧಿಕ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ 15ರಷ್ಟು ಮೇಳಗಳು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನೇ ಆಡುತ್ತಿವೆ.
ಇದಲ್ಲದೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಗಾಳಿ ಇರುವ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪ್ರತಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಎರಡರಿಂದ ಮೂರು ಹವ್ಯಾಸಿ ಮೇಳಗಳು ಆಟ ಆಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತವೆ. ಊರಿನ ಸಮಾರಾದನೆ, ಸಣ್ಣ ಜಾತ್ರೆ ಹೀಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಳು ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿವೆ.

ಗುರು ಸಂಜೀವರು

2009-03-22T04:19:00.000-07:00

`ಉಡುಪಿ' ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿರುವ ಊರು. ಇಲ್ಲಿ ಕಲೆಗೆ ಅವಕಾಶ ಜಾಸ್ತಿ. ಕಲಿಯುವುದಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶ ಇದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲಿ. ಯಕ್ಷಗಾನ ತರಬೇತಿ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ವ್ಯಸ್ಥಿತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಯೊಂದು ಪ್ರಾರಂಭವಾದದ್ದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ಹಿಂದ ಎಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗುರುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ `ಬನ್ನಂಜೆ ಸಂಜೀವ ಸುವರ್ಣ' ಇಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಗುರು.
ಯಕ್ಕಗಾನದ ನೃತ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಇವರಷ್ಟು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗ ಮಾಡಿದವರು ಯಾರು ಇರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಗುರು ಸಂಜೀವರು ಉಡುಪಿಗೆ ತಾಗಿ ಕೊಂಡಿರುವ ಬನ್ನಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವರು. ನೆಲದ ಪ್ರಭಾವವಿರಬೇಕು. ಚಿಕ್ಕಂದಿನಿಂದಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಸಕ್ತಿ. ಬಡತನದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಗ್ಯಾರಜ್‌ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚಟ ಇವರನ್ನು ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕಲಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.
ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕಲಿತ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲರಂತೆ ಇವರು ಮೇಳ ಸೇರಿದರು. ಅನುಭವ ಸಾಲದು ಎನ್ನುವ ಮನೋಭಾವ ಬಂತೋ. ಅಥವಾ ಇವರಿಗಿರುವ ಕ್ರಿಯೇಟಿವಿಟಿ ಅಲ್ಲಿರಲು ಕೊಡಲಿಲ್ಲವೇನೋ?. ಮತ್ತೆ ಗುರುಗಳನ್ನು ಅರಸಿ ಹೊರಟರು. ಮುರ್ಗೋಳಿ ಗೋವಿಂದ ಶೇರುಗಾರ, ವೀರಭದ್ರ ನಾಯಕ ಮುಂತಾದ ಹದಿನಾರಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ನಮೂನೆಯ ನೃತ್ಯವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದರು. ನಂತರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳಾಗಿ ತಾವು ಕಲಿತ ಕಲೆಯನ್ನು ಜಿಪಿಣತನವಿಲ್ಲದೇ ಕಲಿಸ ತೊಡಗಿದರು.
ಗುರುಗಳು ಮಹಾ ಸ್ಟ್ರಿಕ್ಟ್‌. ಕುಣಿತ ಮಾಡುವಾಗ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳಿ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತು ಬಾರಿ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟರೂ ಬರದಿದ್ದರೆ, ಅವರ ಕೈಲ್ಲಿರುವ ಬಿಲ್ಲು ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಪೆಟ್ಟು ಗ್ಯಾರಂಟಿ. ಒಮ್ಮೆ ಇವರ ಹತ್ತಿರ ಕಲಿತರೆ ಕುಣಿತ ಮತ್ತೆ ಮರೆಯುದಿಲ್ಲ.
ಕಾರಂತರ ಒಡನಾಡಿಗಳಾಗಿ ಅವರ ರೂಪಕಗಳಿಗೆ ರೂಪವನ್ನು ನೀಡಿದ ಅನುಭವ ಇವರದ್ದು. ಉತ್ತಮ ನಿರ್ದೇಶಕ ಇವರು. ಹಲವಾರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಸ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ದೇಶಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಗೊಂಡಿದೆ.
ಗುರುಗಳ ಶಿಷ್ಯಂದಿರ ಬಳಗದಲ್ಲಿ ವಕೀಲರು. ವೈದ್ಯರು, ವಿದೇಶೀಯರು ಎಲ್ಲರು ಇದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಆರಾದನೆ ಎಂದು ತಿಳಿರುವ ಸಂಜೀವ ಗುರುಗಳಿಗೆ ಅವರ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶಿಷ್ಯಂದಿರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಾದ ನನ್ನ ನುಡಿ ನಮನ.

`ಗಜ ಮುಖದವಗೆ ಗಣಪತಿಗೆ' ಮೊದಲ ನಮನ.

2009-03-12T12:01:00.000-07:00

`ಯಕ್ಷಗಾನ' ಎನ್ನುವ ಶಬ್ದವೇ ಕೇಳಿದಾಗ ಒಮ್ಮೆಲೆ ಉತ್ಸಾಹ ನನಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣವನಿರುವಾಗಿನಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಂದರೆ ಏನೋ ಖುಷಿ. ಮುಖಕ್ಕೆ ಮಸಿಕೆಂಡ( ಇದ್ದಿಲು) ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಕುಣಿದಿದ್ದೆ ಕುಣಿದಿದ್ದು. ಊರ ಸುತ್ತಲಿನ ಯಾವ ಬೆಟ್ಟಗುಡ್ಡವನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಯಾರ ಮನೆಯ ಹಿತ್ತಿಲನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕು ಗೋಣಿ ಪಾಟು ಕಟ್ಟಿ ರಂಗಸ್ತಳ ಮಾಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕುಣಿದು ದಣಿದಿದ್ದೇವು. ಚಿಟ್ಟಾಣಿ, ಜಳವಳ್ಳಿ, ಮಹಾಬಲ ಹೆಗಡೆ ಮುಂತಾದ ಕಲಾವಿದರು ನಮಗೆ ರೋಲ್‌ ಮಾಡೆಲ್‌. ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಅವರ ಆಟ ನೋಡಿ, ಅವರನ್ನೇ ಅನುಕರಣೆ ಮಾಡುವ ಚಟವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವು.
ನಾನು ಸರಿಯಾಗಿ ಆಟ ಕುಣಿಯಲು ಕಲಿತದ್ದು, ಉಡುಪಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಂದ್ರದಲ್ಲಿ. ಗುರು ಸಂಜೀವರು ಗುರುಗಳು. ಕ್ಷಮೆ ಇರಲಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಕುಣಿಯಲು ಅನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಕಲಿತದ್ದು ಎನ್ನಬಹುದು.
ಹುಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚಟವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ನಾನು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವ ರೂಢಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತುಂಬಲಿಕ್ಕೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿರುವುದೇ `ಒಡ್ಡೋಲಗ' ಬ್ಲಾಗ್‌. ನನ್ನ ಗುರುಗಳಾದ ಮತ್ತು ನನ್ನಂತ ಅನೇಕರಿಗೆ ಗುರುಗಳಾದ ಗುರು ಬನ್ನಂಜೆ ಸಂಜೀವ ಸುವರ್ಣರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದು ಗುರುವಿಗೆ ಅಕ್ಷರ ಕಾಣಿಕೆಯನ್ನು ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಇಡುತ್ತೇನೆ.